Historia
Zawód biegłego rewidenta[1], czyli fachowego i niezależnego eksperta potwierdzającego wiarygodność sprawozdania finansowego stał się jednym z niezbędnych warunków racjonalnie funkcjonującej gospodarki rynkowej.
Rewizja finansowa (badanie sprawozdania finansowego) jest integralną częścią systemu rachunkowości. I chodź profesjonalny auditing ma zaledwie 150 – letnią tradycję, to leżąca u podstaw rachunkowości idea kwantyfikacji i kontroli przejawów życia gospodarczego ma znacznie bogatszą historię.
Za datę początkującą profesjonalny auditing uznaje się 1862 rok i wydanie w Wielkiej Brytanii (British Companies Act). Ten akt prawny porządkował i standaryzował system księgowy w celu uzyskania dokładnych raportów finansowych i przeciwdziałania oszustwom. Wskazywano w nim na potrzebę niezależnego przeglądu księgowań i to zarówno dla małych, jak i dużych jednostek. Wielka Brytania posiada więc najstarsze uregulowania prawne dotyczące badania sprawozdania finansowego i stanowi kolebkę zawodu biegłego rewidenta.
W okresie tzw. „ery biegłego rewidenta” zmieniały się też cele, techniki i znaczenie kontroli wewnętrznej podczas badania sprawozdania finansowego. Początkowo do około 1880 roku jedynym celem badań było ujawnianie oszustw i wykrywanie powstałych błędów. Pod koniec XIX wieku można wyróżnić drugi cel badań, którym była weryfikacja dokładności, zwłaszcza merytorycznej, zapisów księgowych. Jednak nadal podstawowym celem przeprowadzonych badań pozostawało ujawnianie błędów i oszustw. Dopiero w latach dwudziestych XX wieku można wyróżnić trzeci cel przeprowadzonych badań, potwierdzenie przez niezależną i fachową osobę wiarygodności sprawozdania finansowego. Ta zmiana głównego celu badania sprawozdania finansowego jest odpowiedzią na potrzeby nowych inwestorów, a bankierzy i specjaliści z dziedziny finansów przestają być jedynymi ważnymi odbiorcami zweryfikowanych informacji ekonomicznych. Interesuje ich wyrażenie opinii o wiarygodności sprawozdania finansowego jako całości.
Zawód biegłego rewidenta usankcjonowało w Polsce Prawo o spółkach akcyjnych z 22 marca 1928 roku (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 26 marca 1928 r., art.7 i 89). Biegli rewidenci powinni badać corocznie bilans, rachunek zysków i strat oraz sprawozdanie zarządu spółki. Wyznaczył ich sąd rejestrowy z listy przedstawionej przez izby przemysłowo – handlowe ( Rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 grudnia 1928 r.). Uregulowania te przejął Kodeks handlowy z 1934 roku, jednak problematyka wykonywania zawodu przez biegłych rewidentów i zasady funkcjonowania ich samorządu nie doczekały się regulacji prawnej w dwudziestoleciu międzywojennym[2].
W rynkowych warunkach gospodarowania konieczne stało się podjęcie wysiłku odpowiednich regulacji prawnych rachunkowości i powołanie biegłych rewidentów, których cele i zadania wyznaczyły nowe warunki. Prawną podstawę stworzyła Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o badaniu i ogłaszaniu sprawozdań finansowych oraz o biegłych rewidentach i ich samorządzie (Dz. U. nr 111, poz. 480). 20 czerwca 1992 roku odbył się w Warszawie pierwszy krajowy zjazd biegłych rewidentów i powołano Krajową Izbę Biegłych Rewidentów (KIBR), powstał samorząd zawodowy[3], przyjęty w listopadzie 2001 roku w poczet Międzynarodowej Federacji Księgowych (IFAC).
Regionalny oddział Krajowej Izby Biegłych Rewidentów w Krakowie (jak większość Oddziałów) powstał w oparciu o Uchwałę I Krajowego Zjazdu z 20 czerwca 1992 r. Oddział skupiał biegłych z terenu trzech byłych województw: krakowskiego, tarnowskiego, nowosądeckiego. Na II Krajowym Zjeździe Biegłych Rewidentów (nadzwyczajnym) w Poznaniu w dniu 8 stycznia 1994 r. został powołany Regionalny Oddział KIBR w Tarnowie. W związku z tym zasięg terytorialny naszego Oddziału został ograniczony do dwóch głównych województw. Liczba biegłych z terenu działania Oddziału wpisanych do rejestru szacuje się na poziomie około 560 osób, ilość zarejestrowanych podmiotów uprawnionych do badania wynosi ponad 120.
[1] Audytor, tj. fachowiec zakresu rachunkowości i finansów, który przeprowadza badanie sprawozdania finansowego, w Polsce określany jest mianem „biegły rewident”. W krajach o gospodarce rynkowej osoba weryfikująca sprawozdanie finansowe nosi miano: w USA – „Certified Public Accountant” (zaprzysiężony publicznie księgowy), w Wielkiej Brytanii – „Chartered Accountant” (dyplomowany (przysięgły) księgowy), w Niemczech – „Wirtschaftprufer” (egzaminator ( weryfikator) gospodarczy), we Francji – „I´´ export comptable”
(rzeczoznawca (biegły) księgowy).
[2] 10 lat Krajowej Izby Biegłych Rewidentów, Warszawa 2002, s.4/5
[3] Szczegółową dokumentację dalszej drogi tego samego samorządu zawiera opracowanie 10 lat Krajowej Izby Biegłych Rewidentów, op. cit.
